Bruto Nationaal Geluk

[Eric Haas]

Hoe maak je de stand van de welvaart inzichtelijk? Al jaren wordt hiervoor dominant het begrip BNP (Bruto Nationaal Product) gebruikt. Bekijk de statistieken van het CBS of de OESO en ze staan bovenaan. Lees de kranten en kijk naar het nieuws. Het gaat nergens anders over: De economie is gestopt te groeien!! Alarm!! We krimpen met 2%! Hou je vast, we gaan achteruit!

In een discussie die ik onlangs bijwoonde ging prof. Bob Goudzwaard, emeritis hoogleraar aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, in op de schaduwkanten van het groei-denken. Een thema dat hij al sinds de jaren zestig met veel passie uitdraagt. Prof Goudzwaard betoogt dat meten met traditionele economische maatstaven (zoals het BNP - Bruto Nationaal Product) ons faliekant op het verkeerde been kan zetten. Is BNP Groei wel zo zaligmakend? En kan je er wat mee concluderen? Aan de hand van een simpel voorbeeld maakte hij het omgekeerde duidelijk.

Stel: een olietanker vergaat voor onze Noordzee kust. Vele tonnen olie lekken uit het vergane schip, vervuilen de zee, het strand, de beesten, etc. Een grootscheepse schoonmaak operatie is nodig. Het zand moet worden afgegraven, de zee schoongeveegd, beesten verzorgd (voor zover ze nog leven), etc. Claims komen binnen, moeten worden afgehandeld door Verzekeringsmaatschappijen. De boot moet worden opgetakeld in een bergingsoperatie. Een nieuwe boot gebouwd. En ga zo maar door. Als gevolg van deze catastrofe volgen economische activiteiten ter waarde van honderden miljoenen euro’s! De economie krijgt een flinke boost! We hebben het beter dan ooit gedaan. Of toch niet?

Blindstaren op economische groei vertroebelt onze blik. Het maakt slechts gedeeltelijk zichtbaar wat er werkelijk aan waarde is gecreëerd. Het BNP is niet gecorrigeerd voor het onttrekken van grondstoffen, voor het vervuilen van het milieu, voor bevolkingsgroei, etc.

Er is een land dat hier anders mee om gaat. Bhutan experimenteert al sinds de zeventiger jaren met een veel meer holistische indicator van welvaart; het Bruto Nationaal Geluk. BNG is een indicator die naast economische groei ook andere factoren meeneemt zoals milieu, geestelijke en sociale ontwikkeling. Bhutan, hoe onbeduidend als land het ook moge zijn, vervult hiermee een voorbeeldrol in de wereld. Vele regeringsleiders en/of delegaties hebben dan ook reeds een bezoek afgelegd aan deze kleine staat in de Himalaya’s om met eigen ogen te zien en bestuderen.

Ik denk dat de huidige economische crisis het onmiskenbare gevolg is van structureel verkeerde keuzes, structurele ziekten in het systeem: Een overdadige focus op alsmaar groeien, alsmaar betere cijfers, alsmaar meer en duurder. Ook al worden met z’n allen steeds drukker, ook al slippen de wegen dicht, is een groot deel van de mensen structureel overwerkt en gestresst tot op het bot, we moesten maar door en door. En nu dat tij gekeerd is en de boel in elkaar dondert, proberen we krampachtig de zaak overeind te houden met overheidssteun met injecties, etc.

Het lijkt mij niet de juiste weg. Ik denk dat we deze situatie moeten aangrijpen om een werkelijke verandering te initiëren. Ik hoop dat het ons kan helpen nieuwe manieren te vinden van samenwerken en ons kan aanzetten tot het creëren van werkelijke waarde en uiteraard werkelijk geluk. Want is dat niet iets dat iedereen diep in zijn hart echt ambieert?